एमएसआरटीसी NCMC स्मार्ट कार्ड: एक ऑगस्टपूर्वी हे जाणून घ्या एसटीच्या प्रवाशांसाठी मोठा बदल येतोय. सवलत हवी असेल तर आता फक्त ओळखपत्र चालणार नाही नवीन स्मार्ट कार्ड लागेलच. काय आहे हे कार्ड, कोणाला बंधनकारक आहे, कुठे मिळेल आणि किती रुपये लागतील, हे सगळं या लेखात सविस्तर आहे.
सुट्ट्या पैशांचा त्रास आता संपेल
एसटी बसमध्ये बसल्यावर सुट्टे पैसे नाहीत म्हणून कंडक्टरशी होणारी वादावादी महाराष्ट्रातील कोणत्याही प्रवाशाला नवीन नाही. “पुढच्या स्टॉपवर देतो” किंवा “दहा रुपये सुट्टे नाहीत का?” हे संवाद रोज हजारो बसमध्ये घडतात. शिवाय ज्येष्ठ नागरिकांना किंवा महिलांना सवलतीचा पास काढायचा असेल तर लांब रांगेत तास तास उभं राहणं हे नेहमीचंच झालेलं आहे. या सगळ्या गोष्टी बदलण्यासाठी एमएसआरटीसीने म्हणजे महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाने NCMC स्मार्ट कार्ड आणलं आहे. हे कार्ड आधीपासून काही ठिकाणी वापरात होतं, पण आता एक ऑगस्टपासून काही ठराविक प्रवाशांसाठी ते वापरणं पूर्णपणे बंधनकारक होणार आहे. म्हणजे हे फक्त सुविधेचा पर्याय राहिलेला नाही काही लोकांसाठी ते अनिवार्य आहे.
NCMC म्हणजे नक्की काय?
NCMC चा पूर्ण अर्थ आहे National Common Mobility Card. केंद्र सरकारच्या शहरी विकास मंत्रालयाने “एक देश एक कार्ड” या संकल्पनेतून हे तयार केलं आहे. एमएसआरटीसीने NSDL पेमेंट्स बँक आणि EvoksCash या कंपन्यांच्या मदतीने हे कार्ड महाराष्ट्रात आणलं आहे. तांत्रिक भाषेत सांगायचं तर हे एक RuPay Prepaid Card आहे म्हणजे आधीच पैसे भरायचे आणि वापरायचे, जसं मोबाईल प्रीपेड रिचार्ज असतं तसं. पण हे फक्त एसटी बसपुरतं नाही. हे एकच कार्ड वापरून तुम्ही मुंबई मेट्रो, पुणे मेट्रो, नागपूर मेट्रो, दिल्ली मेट्रो, लोकल ट्रेन आणि इतर महापालिकांच्या बसेसमध्ये तिकीट काढू शकता. एवढंच नाही, तर हे RuPay कार्ड असल्यामुळे पेट्रोल पंपावर, दुकानांमध्ये, ऑनलाईन शॉपिंगसाठी सुद्धा डिजिटल पेमेंट करता येतं. थोडक्यात, एक कार्ड अनेक कामं.
एक ऑगस्टपासून कोणाला बंधनकारक?
एमएसआरटीसीने जाहीर केलेल्या नव्या नियमानुसार, शासकीय सवलत घेणाऱ्या तीन प्रमुख गटांसाठी हे कार्ड असणं अनिवार्य झालंय. पहिला गट आहे महिला महाराष्ट्र सरकारने महिलांना एसटी प्रवासात ५०% सवलत दिली आहे, पण एक ऑगस्टनंतर ती सवलत मिळवायची असेल तर हे स्मार्ट कार्ड हातात असणं आवश्यक आहे. दुसरा गट आहे ज्येष्ठ नागरिक ज्यांना आधीच ५०% सवलत मिळते, त्यांना आता कार्ड दाखवूनच तिकीट घ्यावं लागेल. तिसरा गट आहे अमृत ज्येष्ठ नागरिक म्हणजे ७५ वर्षांवरील नागरिक ज्यांना एसटीने पूर्णपणे मोफत प्रवासाची सोय दिली आहे त्यांनाही हे कार्ड बंधनकारक केलंय. याचा सरळ अर्थ असा की एक ऑगस्टनंतर जर या तीन गटांपैकी कोणाकडे हे कार्ड नसेल, तर कंडक्टर सवलत देणार नाही. जुनं आधार कार्ड दाखवलं, वय सांगितलं, तरी उपयोग नाही पूर्ण तिकिटाचे पैसे द्यावे लागतील. हे कठोर वाटतं, पण महामंडळाचं म्हणणं आहे की या डिजिटल पद्धतीने सवलतींचा गैरवापर थांबेल आणि खऱ्या लाभार्थ्यांपर्यंत सुविधा पोहोचेल.
फक्त सवलतधारकांसाठीच नाही कोणीही काढू शकतो
हे कार्ड फक्त महिला किंवा ज्येष्ठ नागरिकांसाठी नाही. दोन प्रकारचे कार्ड उपलब्ध आहेत. एक आहे सवलतधारक प्रवाशांसाठी यात महिला, ज्येष्ठ नागरिक, अमृत ज्येष्ठ नागरिक, विद्यार्थी, दिव्यांग व्यक्ती, स्वातंत्र्यसैनिक आणि पत्रकार अशा एकूण २९ पेक्षा जास्त सामाजिक गटांचा समावेश होतो. दुसरं कार्ड आहे सामान्य प्रवाशांसाठी जे कोणत्याही सवलतीत बसत नाहीत, पण सुट्ट्या पैशांचा त्रास नको असेल, प्रवास जलद करायचा असेल किंवा डिजिटल पेमेंटची सवय असेल, तर ते हे कार्ड बँक खात्याप्रमाणे वापरू शकतात. रोज एसटीने प्रवास करणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तीसाठी हे उपयुक्त आहे.
कोणती कागदपत्रे लागतील?
कागदपत्रे जुळवताना चूक झाली तर अर्ज नाकारला जातो, म्हणून हे नीट वाचा. सामान्य प्रवाशांसाठी फक्त दोन गोष्टी लागतात आधार कार्ड आणि आधारशी लिंक असलेला मोबाईल नंबर. सवलतधारकांसाठी आधार कार्डसोबत अतिरिक्त पुरावे आवश्यक आहेत. महिलांसाठी महाराष्ट्राचं रहिवासी प्रमाणपत्र किंवा महाराष्ट्राचा पत्ता असलेलं आधार कार्ड लागेल. ज्येष्ठ नागरिकांना वयाचा अधिकृत पुरावा द्यायचा आहे आधार, पॅन कार्ड, मतदान ओळखपत्र किंवा शाळेचं TC चालेल. ७५ वर्षांवरील अमृत ज्येष्ठ नागरिकांना आधार कार्ड अनिवार्य आहे, कारण वय स्पष्ट सिद्ध व्हायला हवं. विद्यार्थ्यांना शाळा किंवा महाविद्यालयाचं बोनाफाईड प्रमाणपत्र आणि ओळखपत्र लागेल. दिव्यांग व्यक्तींना सक्षम प्राधिकाऱ्याचं मूळ प्रमाणपत्र आणि Unique Disability ID Card द्यावं लागेल. सगळ्या कागदपत्रांच्या झेरॉक्स प्रतीही सोबत न्या मूळ कागदपत्रे पडताळणीसाठी दाखवावी लागतात पण जमा करायची नाहीत.
कार्ड कुठे आणि कसं मिळेल?
एमएसआरटीसीने राज्यभरात ४,००० पेक्षा जास्त वितरण केंद्रे सुरू केली आहेत. प्रत्येक प्रमुख एसटी बस स्थानकावर यासाठी स्वतंत्र खिडकी आहे. प्रक्रिया साधी आहे. आधी तुमच्या जवळच्या एसटी डेपोत जा आणि NCMC स्मार्ट कार्ड केंद्र कुठे आहे ते विचारा. तिथं अर्ज घ्या आणि मूळ कागदपत्रे तसेच झेरॉक्स प्रती जमा करा. कर्मचारी कागदपत्रे तपासतील. त्यानंतर वेबकॅमद्वारे तुमचा लाईव्ह फोटो घेतला जाईल आणि अंगठ्याचा ठसाही नोंदवला जाईल. माहिती संगणकात भरल्यानंतर काही मिनिटांतच तुमचं स्मार्ट कार्ड तयार होऊन हातात मिळेल. सध्या महाराष्ट्रात ५१ लाखांपेक्षा जास्त नागरिकांनी या कार्डसाठी नोंदणी केली आहे आणि २५ लाखांपेक्षा जास्त कार्ड सक्रियपणे वापरात आहेत.
किती पैसे लागतात?
पहिल्यांदा कार्ड काढताना ५० रुपये कार्ड फी आणि प्रशासकीय शुल्क द्यावं लागतं. सवलतधारकांसाठी हे शुल्क शासकीय नियमानुसार नाममात्र किंवा सवलतीसह असतं. कार्ड हरवलं, खराब झालं किंवा चोरीला गेलं तर नवीन डुप्लिकेट कार्डसाठी १०० रुपये अधिक जीएसटी आणि पुनर्नोंदणी शुल्क द्यावं लागेल. म्हणून हे कार्ड नीट जपा.
कार्ड रिचार्ज कसं करायचं?
हे प्रीपेड कार्ड आहे, त्यामुळे मोबाईलप्रमाणे रिचार्ज करावं लागतं. ज्यांच्याकडे सवलत कार्ड आहे त्यांना किमान शिल्लक ठेवण्याची गरज नाही ते फक्त सवलतीच्या तिकिटासाठी वापरतात. पण जे सामान्य वॉलेट म्हणून वापरतात त्यांना पैसे लोड करावे लागतात. रिचार्जचे तीन पर्याय आहेत एसटी डेपोतील NCMC काउंटरवर जाऊन रोख रकमेत रिचार्ज करता येतं; एसटीच्या अधिकृत मोबाईल अॅपवरून किंवा NSDL च्या पोर्टलवरून BHIM UPI, डेबिट कार्ड किंवा नेट बँकिंगद्वारे घरबसल्या रिचार्ज करता येतं. बसमध्ये प्रवास करताना कंडक्टर त्यांच्या ETIM मशीनवर कार्ड टॅप करतो सवलतधारकांचं सवलतीचं तिकीट कापलं जातं आणि सामान्य प्रवाशांच्या वॉलेटमधून तिकिटाचे पैसे वजा होतात.
पाच मोठे फायदे
हे कार्ड वापरण्याचे काय फायदे आहेत हे थोडक्यात सांगतो. सुट्ट्या पैशांवरून होणारी वादावादी कायमची संपते कार्ड टॅप करा आणि पुढे जा. दुसरं म्हणजे हे कार्ड फक्त एसटीपुरतं नाही मुंबई, पुणे, नागपूर किंवा दिल्लीला गेलात तरी तिथल्या मेट्रो आणि बसमध्ये हेच एक कार्ड चालतं. तिसरा फायदा म्हणजे पारदर्शकता डिजिटल ट्रॅकिंगमुळे पैशांचा हिशोब सुरक्षित राहतो, तिकिटात फसवणूक होण्याची शक्यता राहत नाही. चौथा फायदा महिला आणि ज्येष्ठ नागरिकांसाठी मोठा आहे वारंवार कागदी पास काढायला रांगेत उभं राहण्याची गरज नाही, हे एकच कार्ड अधिकृत ओळखपत्र म्हणून काम करतं. पाचवा फायदा म्हणजे मोबाईल अॅपद्वारे कधीही कार्डची शिल्लक आणि प्रवासाचा इतिहास पाहता येतो.
आता वेळ घालवू नका
एक ऑगस्टची तारीख जवळ येतेय. त्या दिवशी डेपोत गर्दी होईल हे नक्की. त्यामुळे आजच कागदपत्रे जमवा आणि जवळच्या एसटी बस डेपोत जाऊन कार्ड काढून घ्या. घरात आई, आजी, आजोबा किंवा सवलत वापरणारी कोणतीही व्यक्ती असेल तर त्यांना ही माहिती सांगा. एक ऑगस्टनंतर कार्ड नसल्यास सवलत बंद होईल आणि मग उशीर झाल्यावर पस्तावण्यात काही अर्थ नाही.
