PM किसान e-KYC घरबसल्या मोबाईलवरून करा KYC झाली आहे का हे कसे तपासायचे आणि नसेल तर कशी करायची PM किसान सन्मान निधी योजनेचे नियमित हप्ते मिळवत राहण्यासाठी e-KYC करणे बंधनकारक आहे. ही e-KYC घरबसल्या स्वतःच्या मोबाईलवरून करता येते कुठेही जाण्याची आणि कोणाला पैसे देण्याची गरज नाही.
फेस स्कॅन म्हणजे चेहरा ओळख या पद्धतीने ही KYC पाच मिनिटांत होते. पण सर्वांनी KYC करायची नाही ज्यांची आधीच झाली आहे त्यांना पुन्हा करायची गरज नाही. त्यामुळे आधी KYC झाली आहे का हे तपासायचे आणि नसेल तरच करायची. या लेखात कोणती दोन ॲप्स लागतात, ती कशी इन्स्टॉल करायची, लॉगिन कसे करायचे, KYC झाली आहे का हे कसे तपासायचे, नसेल तर कशी करायची आणि इतर शेतकऱ्यांची KYC एकाच मोबाईलवरून कशी करायची हे सगळे टप्प्याटप्प्याने सांगणार आहोत.
PM किसान e-KYC म्हणजे काय आणि ती का करायची?
PM किसान सन्मान निधी ही केंद्र सरकारची एक महत्त्वाची योजना आहे. या योजनेअंतर्गत पात्र शेतकऱ्यांना दरवर्षी सहा हजार रुपये तीन हप्त्यांत दिले जातात. दर चार महिन्यांनी दोन हजार रुपये थेट बँक खात्यात जमा होतात. हे हप्ते मिळत राहण्यासाठी दरवर्षी e-KYC करणे आवश्यक आहे. e-KYC म्हणजे Electronic Know Your Customer म्हणजे तुम्ही खरोखरच जिवंत आहात, तुम्हीच ते लाभार्थी आहात हे आधार आणि चेहरा स्कॅनद्वारे सिद्ध करणे. हे दरवर्षी करावे लागते कारण अनेकदा बनावट लाभार्थी, मृत व्यक्तींच्या नावावर पैसे जाणे असे प्रकार होतात. e-KYC नाही केली तर पुढचा हप्ता थांबतो. एकदा थांबला की तो परत मिळवण्यासाठी पुन्हा KYC करायला लागते आणि काही महिने उशीर होतो. त्यामुळे वेळेत करणे योग्य आहे.
KYC सगळ्यांनी करायची का हे आधी समजून घ्या
एक महत्त्वाची गोष्ट आधी सांगायची आहे. ज्यांची e-KYC आधीच झाली आहे त्यांनी पुन्हा करायची गरज नाही. उगाच परत करण्याचा प्रयत्न केला तर वेळ जातो आणि ॲप “KYC Already Done” असे दाखवते. त्यामुळे आधी तपासायचे की KYC झाली आहे का नसेल तरच करायची. हे तपासणे खूप सोपे आहे आणि एक मिनिटात होते. बरेच लोक न तपासता थेट KYC करायला बसतात हे चुकीचे आहे. नेमकी कोणती KYC करायची आणि कोणती नाही हे ॲपच सांगते. तुम्हाला फक्त त्यानुसार काम करायचे आहे.
कोणती दोन ॲप्स लागतात Play Store वरून डाउनलोड करा
PM किसान e-KYC करण्यासाठी दोन ॲप्लिकेशन लागतात. दोन्ही Google Play Store वर मोफत उपलब्ध आहेत. पहिले ॲप म्हणजे “PM Kisan” हे PM किसान योजनेचे अधिकृत ॲप आहे. Play Store उघडायचे, सर्च बारमध्ये “PM Kisan” असे टाइप करायचे. “PM Kisan GoI” असे नाव असलेले ॲप दिसेल तेच इन्स्टॉल करायचे. GoI म्हणजे Government of India हे सरकारी ॲप आहे. चुकून दुसरे काहीतरी इन्स्टॉल होऊ नये म्हणून नाव नीट पाहायचे. दुसरे ॲप म्हणजे “Aadhaar Face RD” हे आधारशी संबंधित चेहरा ओळखण्याचे ॲप आहे. Play Store मध्ये “Aadhaar Face RD” असे सर्च करायचे आणि ते इन्स्टॉल करायचे. हे ॲप फक्त इन्स्टॉल करायचे उघडण्याची गरज नाही. PM Kisan ॲप आतून हे ॲप वापरतो. दोन्ही ॲप इन्स्टॉल झाल्यावर e-KYC सुरू करता येते.
PM Kisan ॲप उघडणे आणि सुरुवातीचे टप्पे
PM Kisan ॲप उघडल्यावर काही Permissions मागितल्या जातात Camera, Location वगैरे. त्या Allow करायच्या. त्यानंतर एक स्वागत पेज येते. खाली “Next” बटण असते त्यावर क्लिक करायचे. त्यानंतर भाषा निवडायची इंग्रजी, हिंदी किंवा जे सोयीचे असेल ते. भाषा निवडून Submit करायचे. Submit केल्यावर एक सूचना येते ती OK करायची. त्यानंतर मुख्य पेज उघडते ज्यावर “Login” बटण दिसते. त्यावर क्लिक करायचे. Login पेजवर “Login Type” निवडायचे असते. “Beneficiary” हा पर्याय निवडायचा म्हणजे तुम्ही PM किसानचे लाभार्थी आहात हे सांगायचे. Beneficiary निवडल्यावर ओळख पटवण्यासाठी दोन पर्याय येतात Registration ID किंवा Aadhaar Number. Registration ID म्हणजे PM किसान नोंदणी क्रमांक. जर तो माहीत नसेल जे बऱ्याच जणांना नसतो तर Aadhaar Number वापरायचा. “Aadhaar Number” वर क्लिक करायचे आणि 12 अंकी आधार नंबर टाकायचा.
Facial e-KYC Login कसे करायचे चेहरा स्कॅन प्रक्रिया
आधार नंबर टाकल्यावर “Facial e-KYC Login” या बटणावर क्लिक करायचे. क्लिक केल्यावर एक सूचना येते “I Agree” वर टिक करायचे. मग “Scan Face” बटण येते. त्यावर क्लिक केल्यावर मोबाईलचा फ्रंट कॅमेरा आपोआप सुरू होतो. स्क्रीनवर एक गोलाकार सर्कल दिसते त्यात तुमचा चेहरा आणायचा. चेहरा बरोबर आला की ॲप “डोळे ब्लिंक करा” असे सांगते. डोळे एकदा मिचकवायचे. डोळे मिचकवल्यावर चेहरा आपोआप स्कॅन होतो.
हे एवढ्यासाठी करायचे आहे की फोटो नाही तर प्रत्यक्ष जिवंत व्यक्ती असल्याची खात्री व्हावी. चेहरा स्कॅन होण्यासाठी पुरेसा प्रकाश असणे आवश्यक आहे. अंधारात किंवा खूप जास्त उन्हात चेहरा नीट दिसत नाही. मध्यम प्रकाशात दिव्याजवळ किंवा खिडकीजवळ उभे राहणे योग्य आहे. चेहरा स्कॅन झाल्यावर Login होते.
M-PIN म्हणजे काय आणि तो कसा सेट करायचा?
पहिल्यांदा लॉगिन करताना M-PIN सेट करायचा असतो. M-PIN म्हणजे Mobile Personal Identification Number हा सहा अंकी गुप्त क्रमांक असतो जो तुम्ही स्वतः ठरवायचा असतो. कोणतेही सहा अंक निवडायचे जसे की 123456, 987654 किंवा तुम्हाला आठवेल असे. तो सहा अंकी नंबर टाकायचा आणि खाली पुन्हा तोच नंबर टाकून Confirm करायचा. Submit केल्यावर M-PIN सेट होतो. हा M-PIN लक्षात ठेवायचा किंवा कुठेतरी लिहून ठेवायचा कारण पुढे KYC करताना किंवा दुसऱ्यांची KYC करताना हा नंबर लागतो. जर M-PIN विसरला तर Forgot PIN चा पर्याय असतो पण त्याची गरज पडू नये म्हणून लिहून ठेवणे सोपे आहे.
Dashboard उघडल्यावर KYC झाली आहे का कसे तपासायचे?
M-PIN सेट झाल्यावर “Dashboard” वर क्लिक करायचे. Dashboard उघडल्यावर त्या शेतकऱ्याची सगळी माहिती दिसते नाव, मोबाईल नंबर, रजिस्ट्रेशन आयडी, पत्ता. यासोबत तीन महत्त्वाच्या गोष्टी दिसतात. पहिले म्हणजे “Land Record Seeding Status” हे Yes असेल तर जमिनीची नोंदणी बरोबर आहे. दुसरे म्हणजे “Aadhaar Seeding with Bank Account Status” हे Yes असेल तर आधार बँक खात्याशी जोडलेले आहे. तिसरे म्हणजे “e-KYC Status” हे Yes असेल तर KYC आधीच झाली आहे आणि पुन्हा करायची गरज नाही. जर e-KYC Status “Yes” असेल तर काम झाले पुढे काही करायचे नाही. जर “No” असेल तर KYC करायची आहे.
इतर शेतकऱ्यांची KYC तपासणे e-KYC for Other Beneficiaries
तुमची स्वतःची KYC तपासल्यावर गावातील इतर शेतकऱ्यांचीही KYC तपासता येते. यासाठी Dashboard वर खाली स्क्रोल केल्यावर “e-KYC for Other Beneficiaries” असे बटण दिसते. त्यावर क्लिक करायचे. त्यानंतर ज्या शेतकऱ्याची KYC तपासायची त्याचा आधार नंबर टाकायचा आणि “Search” वर क्लिक करायचे.
त्या शेतकऱ्याचे नाव, मोबाईल नंबर, रजिस्ट्रेशन आयडी आणि KYC स्टेटस दिसतो. जर “e-KYC Already Done” दिसले तर त्या शेतकऱ्याची KYC झाली आहे पुन्हा करायची गरज नाही. जर “e-KYC Status: No” दिसले तर त्यांची KYC करायची आहे. “Start e-KYC” बटण येते त्यावर क्लिक करायचे.
दुसऱ्याची KYC कशी करायची चरण-दर-चरण प्रक्रिया
“Start e-KYC” वर क्लिक केल्यावर M-PIN मागितला जातो. आधी सेट केलेला सहा अंकी M-PIN टाकायचा आणि Submit करायचे. Submit केल्यावर त्या शेतकऱ्याचा चेहरा स्कॅन करण्याचा टप्पा येतो. त्या शेतकऱ्याला मोबाईलसमोर उभे करायचे. “I Agree” वर टिक करायचे. “Scan Face” वर क्लिक करायचे. त्यांचा चेहरा कॅमेऱ्यातील गोलाकार सर्कलमध्ये आणायचा. “डोळे ब्लिंक करा” असे आले की त्यांनी डोळे एकदा मिचकवायचे.
चेहरा स्कॅन झाल्यावर “e-KYC has been completed successfully” असा संदेश येतो. त्यानंतर 24 तासांच्या आत त्यांची KYC प्रणालीत अपडेट होते. हे एका मोबाईलवरून एका मागून एक अनेकांसाठी करता येते. प्रत्येक वेळी लॉगआउट न करता थेट “e-KYC for Other Beneficiaries” मधून दुसऱ्याचा आधार नंबर टाकून करता येते.
KYC करताना काय अडचणी येऊ शकतात आणि त्यावर उपाय काय?
काही वेळा चेहरा स्कॅन होत नाही. यासाठी प्रकाश नीट ठेवणे, कॅमेरा स्वच्छ असणे आणि इंटरनेट स्थिर असणे आवश्यक आहे. एकदा प्रयत्न केला आणि झाले नाही तर ॲप बंद करून पुन्हा उघडायचे आणि परत प्रयत्न करायचा. M-PIN विसरला तर “Forgot PIN” वर क्लिक करायचे आणि पुन्हा नवा PIN सेट करायचा.
कधी कधी “Beneficiary Not Found” असा संदेश येतो याचा अर्थ त्या आधार नंबरवर PM किसान नोंदणी नाही किंवा नोंदणी नंबर वेगळा आहे. अशा वेळी pmkisan.gov.in पोर्टलवर जाऊन नोंदणी क्रमांक शोधायचा. नेटवर्क समस्या असेल तर WiFi वापरायचे किंवा चांगले नेटवर्क असलेल्या ठिकाणी जाऊन करायचे.
KYC 30 जूनपर्यंत करणे का महत्त्वाचे आहे?
30 जून 2026 ही e-KYC ची अंतिम मुदत आहे. या तारखेपूर्वी e-KYC न केल्यास पुढचा हप्ता थांबतो. पुढचा हप्ता म्हणजे 2,000 रुपये आणि नमो शेतकरी महासन्मान निधीचेही 2,000 रुपये. म्हणजे एकट्या हप्त्यात 4,000 रुपये अडकतात. शिवाय ते सुटवण्यासाठी परत KYC करायला लागते आणि प्रशासकीय विलंबामुळे पुन्हा हप्ता येण्यास अजून काही महिने लागतात. हे सगळे टाळण्यासाठी आत्ताच उद्यापर्यंत थांबायचे नाही KYC करा. पाच मिनिटे खर्च केल्यावर पुढे निश्चिंतपणे हप्ते मिळत राहतात.
थोडक्यात e-KYC करण्याचे टप्पे एका नजरेत
Play Store वरून “PM Kisan GoI” आणि “Aadhaar Face RD” हे दोन ॲप डाउनलोड करायचे. PM Kisan ॲप उघडायचे, परमिशन द्यायच्या, Next करायचे, भाषा निवडायची. Login वर क्लिक करायचे, Beneficiary निवडायचे, Aadhaar Number टाकायचे. Facial e-KYC Login वर क्लिक करायचे, I Agree टिक करायचे, Scan Face करायचे. चेहरा गोलाकार सर्कलमध्ये आणायचा, डोळे ब्लिंक करायचे. M-PIN सेट करायचा आणि लिहून ठेवायचा. Dashboard उघडायचे e-KYC Status Yes असेल तर काम झाले. No असेल तर e-KYC for Other Beneficiaries मधून Start e-KYC करायचे, M-PIN टाकायचा, चेहरा स्कॅन करायचा, KYC पूर्ण होते. 24 तासांत अपडेट होते आणि पुढचा हप्ता येण्यात कोणताही अडथळा राहत नाही.
